Kablo markalama; üretici adı, kablo tipi, kesit, gerilim değeri ve metre bilgisi gibi yazıların kablonun dış kılıfına kalıcı olarak işlenmesidir. Lazerle yapıldığında ışın kılıfa dokunmadan yüzeyin rengini değiştirir. Mürekkep, şerit ya da etiket kullanılmaz, yazı sürtünmeyle silinmez ve kablo üretim hattında durmadan akarken markalama tamamlanır.

Hangi lazerin kullanılacağını kılıfın malzemesi belirler. PVC ve kauçuk kılıflarda çoğunlukla fiber ya da karbondioksit lazer, ince ve ısıya duyarlı kılıflarda ise UV lazer tercih edilir. Doğru seçilmiş bir lazer kodlama makinası, dakikada onlarca hatta yüzlerce metre hızla akan kabloya okunaklı bir yazı yazabilir.

Yıllar önce döşenmiş bir kabloyu elinde çevirip üzerindeki yazıyı okumaya çalışan bir elektrikçiyi düşünün. Yazı silinmişse o kablonun kesitini, tipini, hatta kimin ürettiğini bilmenin kolay bir yolu kalmaz. Kablo üzerindeki o ince satır, aslında ürünün yıllar sonra bile konuşabilen tek kimliğidir. Bu yazıda o kimliğin lazerle nasıl yazıldığını, hangi kılıfta hangi lazerin iyi sonuç verdiğini ve makine seçerken nelere bakmanız gerektiğini anlatıyoruz.

Kablo Markalama Nedir, Kablonun Üzerine Neler Yazılır?

Kablo markalama, kablonun ne olduğunu ve kim tarafından üretildiğini kılıfın üzerinden okunabilir hale getiren işlemdir. Bu yazı bir süs değildir. Kabloların büyük bölümünde üretici bilgisi ve tip kısaltmasının kılıf üzerinde belirli aralıklarla tekrar etmesi, ilgili standartların açık bir şartıdır.

Yazı genellikle kablo boyunca yarım metre ya da bir metre aralıklarla tekrarlanır. Böylece kablo hangi noktadan kesilirse kesilsin, elde kalan parçanın üzerinde bilgi bulunur. Bir kablo kılıfında en sık şu bilgilerle karşılaşırsınız:

• Üretici adı veya markası: Ürünün arkasında kimin durduğunu gösterir, sahte ürünle karışmasını zorlaştırır.
• Kablo tipi: H07V-K ya da NYY gibi kısaltmalar, kablonun yapısını ve kullanım yerini tarif eder.
• Damar sayısı ve kesit: 3x2,5 mm² gibi bir ifade, montajcının doğru kabloyu seçmesini sağlar.
• Anma gerilimi: 300/500 V veya 0,6/1 kV gibi değerler kablonun hangi gerilimde kullanılabileceğini belirtir.
• Standart ve belge işaretleri: Ürünün hangi standarda göre üretildiğini ve hangi belgeleri taşıdığını gösterir.
• Üretim tarihi ve parti numarası: Bir şikâyet durumunda sorunlu partiye geri dönmeyi mümkün kılar.
• Metre bilgisi: Makarada ne kadar kablo kaldığını ölçmeden görmeyi sağlar.

Kılıf üzerindeki yazının yanında, kablo demetlerinde kullanılan tanıtım etiketleri ve ısıyla daralan makaronlar da lazerle markalanabilir. Pano ve tesisat işlerinde uçların karışmaması için bu küçük parçalar büyük kolaylık sağlar. Bu konuyu lazer etiket makinesi yazımızda ayrıca ele aldık.

Lazer Kablo Kılıfına Yazıyı Nasıl Yazar?

Lazer kabloya bir şey eklemez, kılıfın kendi rengini değiştirir. Işın yüzeye çok kısa bir süre düştüğünde kılıftaki boya maddeleri ve katkılar bu enerjiyi emer ve renk tonu değişir. Koyu renkli bir kılıfta açık, açık renkli bir kılıfta koyu bir yazı ortaya çıkar. Yazı kılıfın kendisinden oluştuğu için kazınıp atılacak ayrı bir katman yoktur.

Malzemeye ve lazer türüne göre bu değişim farklı biçimlerde gerçekleşir. Bazı kılıflarda yüzey hafifçe kabarıp açık renkli bir iz bırakır, bazılarında yalnızca renk döner ve yüzey parmağınızla dokunduğunuzda bile pürüzsüz kalır. Karbondioksit lazerde ise çoğu zaman yüzeyin çok ince bir tabakası etkilenir. Hepsinde amaç aynıdır: kılıfın kalınlığına zarar vermeden gözle rahatça seçilen bir iz bırakmak.

Yazıyı oluşturan şey, ışını çok hızlı yönlendiren küçük aynalardır. Kablo sabit bir kafanın altından geçerken aynalar ışını harf harf gezdirir. Bu sistemin nasıl çalıştığını galvo lazer yazımızda anlattık. Yazının içeriği yazılımdan geldiği için tarih, parti numarası ya da metre sayacı her tekrarda kendiliğinden güncellenir.

Mürekkepli Baskı Yerine Neden Lazer Tercih Ediliyor?

Kablo fabrikalarında uzun yıllar boyunca mürekkep püskürtmeli yazıcılar ve sıcak baskı tekerleri kullanıldı, hâlâ da kullanılıyor. Ancak mürekkebin en zayıf yanı herkesin bildiği bir gerçektir: zamanla silinir. Kablo boru içinden çekilirken, makarada üst üste sarılırken ya da yağlı bir ortamda çalışırken yazı her sürtünmede biraz daha solar.

Lazerle yazılan yazı ise kılıfın bir parçasıdır. Parmakla ovalamak, solventli bezle silmek ya da yıllarca güneş altında beklemek onu ortadan kaldırmaz. Bir kablonun otuz kırk yıl hizmet verdiği düşünülürse, yazının da en az kablo kadar dayanması beklenir. Bu beklentiyi karşılayan yöntem lazerdir.

İşletme tarafında da tablo benzerdir. Mürekkep, solvent ve temizlik sıvısı gibi sürekli alınan sarf malzemeleri ortadan kalkar. Tıkanan püskürtme başlığı yüzünden hattın durması, her vardiya başında yapılan temizlik gibi dertler de geride kalır. Lazerin ilk yatırımı daha yüksektir, fakat aylık giderler belirgin biçimde düşer. İki yöntemin ayrıntılı kıyaslamasını inkjet kodlama mı lazer kodlama mı yazımızda bulabilirsiniz.

Sıcak baskı gibi temaslı yöntemlerde ayrı bir risk daha vardır. Kılıfa bastıran sıcak bir kalıp, ince yalıtımlı kablolarda kılıfı ezebilir ya da inceltebilir. Lazer kabloya hiç dokunmadığı için bu risk baştan ortadan kalkar.

Kılıf Malzemesine Göre Doğru Lazer Türü

Her kılıf lazere aynı karşılığı vermez. Aynı ayarlarla siyah bir PVC kabloda pırıl pırıl çıkan yazı, doğal renkli bir polietilen kabloda neredeyse görünmeyebilir. Bu yüzden lazer seçiminde ilk soru her zaman kılıfın neyden yapıldığıdır.

PVC, lazerle en rahat markalanan kılıf malzemelerinden biridir. Açık renkli PVC kılıflarda fiber lazer koyu ve net bir yazı verir, koyu renkli kılıflarda ise açık tonlu bir iz oluşur. Bina tesisat kabloları ve enerji kablolarında SFE serisi ekonomik fiber lazerler çoğu ihtiyacı karşılar. Koyu PVC ve kauçuk kılıflarda SFC serisi karbondioksit lazerler de yaygın biçimde kullanılır.

Polietilen ve halojensiz kılıflarda sonuç, hammaddeye katılan dolgu ve boyalara göre çok değişir. Bazı karışımlar fiber lazerle çok iyi kontrast verirken bazıları neredeyse hiç tepki vermez. Bu tür kılıflarda UV lazer genellikle daha güvenli bir tercihtir, çünkü plastiklerin büyük bölümü bu ışığı iyi emer ve yüzey ısınmadan renk değiştirir.

Teflon türü kılıflar ile çok ince yalıtımlı kablolarda ise UV lazer neredeyse tek seçenektir. Uçak kablolarında bu yöntemin uzun yıllardır standart kabul edilmesinin nedeni, yalıtıma zarar vermeden kalıcı bir yazı bırakabilmesidir. Bu iş için geliştirdiğimiz SFU serisi ultraviyole lazerler ince kablolarda da temiz sonuç verir. Teknolojinin ayrıntıları için UV lazer markalama rehberimize bakabilirsiniz.

Silikon, poliüretan ve özel karışımlı kılıflarda kâğıt üzerinde kesin konuşmak doğru olmaz. Aynı isimle satılan iki hammadde bile farklı sonuç verebilir. En sağlıklı yol, birkaç metre numune üzerinde deneme yapmaktır. Plastiklerin lazere verdiği tepkiyi plastik üzerine yazı yazma makinesi yazımızda daha geniş anlattık.

Üretim Hattında Hareket Halindeki Kabloya Markalama

Kablo üretiminde hat durmaz. Kılıf kablonun üzerine kaplanır, soğutma havuzundan geçer ve makaraya sarılır. Lazer bu akışın içine, genellikle soğutmadan sonra ve sarıcıdan önce yerleştirilir. Kablo kuru ve soğumuş halde lazer kafasının altından geçerken yazı işlenir.

Burada işin püf noktası hız takibidir. Kabloya temas eden bir ölçüm tekeri hat hızını anlık olarak lazere bildirir. Hat hızlansa da yavaşlasa da harfler ne uzar ne de sıkışır, yazılar arasındaki mesafe hep aynı kalır. Metre bilgisi de aynı ölçümden beslenir ve her tekrarda bir artarak yazılır.

Ulaşılabilecek hız, yazının uzunluğuna ve lazerin gücüne bağlıdır. Kısa bir tip ve metre bilgisi çok yüksek hat hızlarında bile yazılabilirken, uzun bir satır aynı hızda daha güçlü bir kaynak gerektirir. Hattınızın en yüksek hızını ve yazmak istediğiniz metni baştan bilmek, doğru gücü seçmenin en kısa yoludur.

Her kablo makaradan makaraya üretilmez. Kablo demeti hazırlayan atölyelerde kablo önce boyuna kesilir, sonra uçlarına tanıtım yazısı yazılır. Bu işlerde kesme makinesiyle birlikte çalışan ya da operatörün parçayı elle yerleştirdiği masaüstü lazer markalama istasyonları kullanılır. Lazerin hatta bağlanması konusunda otomasyon sistemleri yazımız da fikir verecektir.

Yazının Net ve Kalıcı Olması İçin Dikkat Edilmesi Gerekenler

Sahada gördüğümüz okunmayan kablo yazılarının çoğu yanlış makineden değil, gözden kaçan birkaç ayrıntıdan kaynaklanıyor. Hattı kurarken ve ürün değiştirirken şu noktaları kontrol etmenizi öneririz:

1. Önce numune deneyin: Yeni bir hammadde ya da renk geldiğinde seri üretime geçmeden birkaç metre deneme yapın. Kılıf karışımındaki küçük bir değişiklik kontrastı tamamen değiştirebilir.
2. Kılıfı inceltmeyin: Kılıf kalınlığı kablonun güvenliğidir. Hedef derin bir iz değil, yüzeyde kalan bir renk değişimidir. Güç gereğinden fazlaysa düşürün.
3. Kabloyu sabit bir hizada geçirin: Kablo lazerin altında sağa sola oynar ya da titrerse yazı kayar ve bulanıklaşır. Kafanın hemen önüne ve arkasına kılavuz makara yerleştirin.
4. Yüzeyin kuru olduğundan emin olun: Soğutma havuzundan çıkan kablonun üzerindeki su damlaları ışını dağıtır. Lazerden önce iyi bir hava kurutması şarttır.
5. Harf yüksekliğini kablo çapına göre seçin: Kablo yuvarlaktır ve ışın yalnızca tepe noktasında tam odaktadır. Yazı yüksekliğinin kablo çapının yaklaşık üçte birini geçmemesi netliği korur.
6. Hız ölçümünü düzenli kontrol edin: Ölçüm tekeri kayıyorsa harfler uzar ve metre bilgisi şaşar. Tekerin baskısını ve temizliğini bakım listenize ekleyin.
7. Duman emişini ihmal etmeyin: Özellikle PVC kılıflar markalanırken yıpratıcı bir duman çıkar. Bu duman hem çalışanın sağlığına hem de merceğe zarar verir.

Son madde çoğu zaman en az önemsenen maddedir. Oysa birkaç ay içinde kirlenen bir mercek, yazının yavaş yavaş solmasının en yaygın nedenidir. Emiş ve korunma konusunu lazer markalamada iş güvenliği yazımızda ayrıntılı anlattık. Düzenli bakım ve kalibrasyon da yazı kalitesinin aylar sonra da ilk günkü gibi kalmasını sağlar.

Kablo Markalama Hangi Sektörlerde Kullanılır?

En büyük kullanıcı, doğal olarak kablo üreticileridir. Bina tesisat kablolarından orta gerilim enerji kablolarına, veri kablolarından asansör kablolarına kadar her ürün fabrikadan üzerinde yazısıyla çıkar. Yüksek hacimli bu hatlarda lazerin sarf malzemesi istememesi ve duruş yaratmaması doğrudan maliyete yansır.

Otomotivde durum biraz farklıdır. Bir araçta kilometrelerce kablo bulunur ve her birinin nereye gideceği kablo demeti atölyesinde bellidir. Üzerindeki yazı montaj hatasını önler, servis sırasında arıza aramayı kısaltır. Otomotiv endüstrisi için sunduğumuz çözümlerde ve otomotiv sektöründe lazer markalama yazımızda bu ihtiyacı daha yakından görebilirsiniz.

Havacılık, savunma ve raylı sistemlerde ise kablo yazısı bir güvenlik konusudur. Bu alanlarda kablolar incedir, yalıtım kalınlıkları çok düşüktür ve yazının onlarca yıl okunması beklenir. Yalıtıma zarar vermeyen UV lazer burada öne çıkar.

Pano imalatçıları, makine üreticileri ve beyaz eşya fabrikaları da kablo markalamanın sessiz ama yoğun kullanıcılarıdır. Bu işletmeler çoğunlukla kablonun kendisini değil, ucundaki tanıtım yazısını ve etiketini markalar. Benzer uygulamaları elektronik sektöründe lazer markalama yazımızda bulabilirsiniz.

Kablo Markalama İçin Hangi Makine Seçilmeli?

Makine seçiminde size en çok yol gösterecek üç bilgi vardır: kılıf malzemesi ve rengi, hattın en yüksek hızı ve yazılacak metnin uzunluğu. Bu üçü netleştiğinde lazerin türü ve gücü büyük ölçüde kendiliğinden ortaya çıkar. Ağırlıklı olarak PVC kablo üretiyorsanız fiber ya da karbondioksit, ince ve özel kılıflı kablolarla çalışıyorsanız UV kaynak doğru başlangıç noktasıdır.

Güç tarafında ihtiyaçtan fazlasını almak her zaman avantaj sağlamaz. Düşük hızlı bir hatta ya da kesilmiş kablolarla çalışan bir atölyede 20 veya 30 W çoğu işi görür. Hızlı hatlarda ise daha yüksek güç, aynı kontrastı daha kısa sürede vermeyi sağlar. Bu konuda 20W, 30W ve 50W karşılaştırması yazımız karar vermenizi kolaylaştırır.

Makinenin kendisi kadar çevresi de önemlidir. Hız ölçüm tekeri, kılavuz makaralar, duman emiş ünitesi ve ışının dışarı sızmasını önleyen koruma, sistemin ayrılmaz parçalarıdır. Operatörün yanında çalıştığı istasyonlarda CE sertifikalı iş güvenliği kabinleri hem güvenliği hem de düzeni sağlar. Hat bir kez durduğunda kaybın ne kadar büyük olduğunu bilen herkes, servisin yakın olmasının değerini de bilir. Yerli üretim lazer markalama makineleri bu açıdan ciddi bir rahatlık sunar.

Kısacası doğru kablo markalama sistemi, katalogdan değil kendi kablonuz üzerinde yapılmış bir denemeden çıkar. Aynı görünen iki kılıf bile lazerin altında farklı davranabilir ve bunu görmenin tek yolu denemektir. Bütçe planı için lazer markalama makinesi fiyatları yazımıza göz atabilir, numunenizi göndermek ve hattınıza uygun çözümü konuşmak için SFA Makina ile iletişime geçebilirsiniz.